Prawidłowy rozwój mowy

Mowa w procesie porozumiewania się człowieka odgrywa bardzo ważną rolę w społecznym życiu. Dzięki umiejętności rozumienia tekstów słownych oraz umiejętności mówienia możliwy jest kontakt z innymi osobami. Mowa nie jest jednak umiejętnością wrodzoną. Nabywamy ją w ciągu swojego życia osobniczego w kontakcie z innymi mówiącymi ludźmi.

 

Leon Kaczmarek wyodrębnił cztery okresy kształtowania się mowy dziecka:
a) Okres melodii (sygnału – apelu: 0 – 1 rok życia),
b) Okres wyrazu (sygnału jednoklasowego: 1 – 2 rok życia),
c) Okres zdania (sygnału dwuklasowego: 2 – 3 rok życia),
Okres swoistej mowy dziecięcej (swoistych form językowych: 3 – 7 rok życia).

Okres melodii rozpoczyna się wraz z urodzeniem się dziecka, które przychodząc na świat wita go krzykiem. Pierwszy głos noworodka w postaci pełnego głośnego krzyku jest przejawem samodzielnego życia. Krzyk jest najwcześniejszą formą wokalizacji niemowlęcia. Istnieje dużo zróżnicowanych odmian krzyku. Od kwilenia, poprzez kapryszenie do przeszywającego wrzasku. Choć krzyk nie stanowi języka, to jednak reprezentuje rodzaj komunikowania się, ponieważ za jego pomocą dzieci przekazują rodzicom informację o swoich podstawowych potrzebach. Charakterystyczne dla tego okresu jest głużenie i gaworzenie. Głużenie ma charakter samorzutny. Tak jak ruchy nóg i rąk w tym okresie jest odruchem bezwarunkowym. Jest reakcją wrodzoną. Dźwięki są niewyraźne i o przypadkowej artykulacji. W wyniku głużenia powstają dźwięki zbliżone do samogłosek i spółgłosek. Brzmią jak gli, tli, gla, ebw itp. Dźwięki wydawane w okresie głużenia są najprawdopodobniej jednakowe u wszystkich dzieci na świecie. Obejmuje takie dźwięki jak gulgotanie, gruchanie i miauczenie. Odgłosy te na ogół wskazują, że niemowlę jest radosne i zadowolone. Choć nadal i te dźwięki nie są uznawane za język, to głużenie tak samo jak krzyk są formą komunikowania się. Około 6 miesiąca życia pojawia się gaworzenie. Ma ono duże znaczenie, ponieważ daje dziecku okazję do ćwiczenia aparatu głosowego i umożliwia słuchanie szerokiego zakresu różnych dźwięków.

Okres wyrazu (sygnału jednoklasowego) trwa zazwyczaj od pierwszego do drugiego roku życia. Umiejętność artykułowania jednowyrazowych wypowiedzi pojawia się zazwyczaj pomiędzy 14 – 15 a 18 – 20 miesiącem życia. Przyjmuje się, że półtoraroczne dziecko powinno wykazywać się zdolnością do wypowiadania ok. 50 słów przy jednocześnie dwukrotnie wyższej liczbie rozumianych wyrazów. Mniej więcej w tym wieku u wielu dzieci obserwujemy zjawisko określane jako eksplozja nazywania, które polega na etykietowaniu wszystkiego, co znajduje się w zasięgu wzroku. Charakterystyczne jest wymawianie tylko pierwszej sylaby lub końcówki wyrazu. Jako przykłady wymowy dziecka 1 –2 letniego mogą posłużyć następujące wyrazy: nie – ne, daj – da, miś – mi, już – uś, ciocia – tota, zimno – timno.

Okres zdania, sygnału dwuklasowego to wiek 2 – 3 lat. W tym okresie wyłaniają się poszczególne kategorie gramatyczne oraz gwałtownie wzbogaca się dziecięcy słownik. Dziecko potrafi już dobrze wypowiadać wszystkie samogłoski, z wyjątkiem nosowych. W tym okresie przeważają zdania oznajmujące. Kolejne to zdania rozkazujące. Trzeci rodzaj zdań, które występują w tym czasie to zdania pytające. Bardzo późno występują zdania wykrzyknikowe. Dziecko popełnia błędy w odmianie przez przypadki i błędy w formach czasownika, osób. Pojawia się kilka przymiotników. Pojawiają się spójniki najczęściej „i”, „a”.

Dziecko dwu i półletnie wymawia samogłoski, z wyjątkiem tych nosowych oraz samogłoski takie jak:
a) wargowe: p, b, m – zmiękczone p’, b’, m’,
b) wargowo – zębowe: v (w), v’ (w’), f, f’,
c) środkowo – językowe: ś, ć, ź, ń, i, k’, g’,
d) tylko – językowe: k, g, x,
e) przednio – językowo – zębowe: t, d, n,
f) przednio – językowo – dziąsłowe: l.

Okres swoistej mowy dziecka przypada na 3 – 6 do 7 roku życia dziecka. W tym wieku malec prowadzi już swobodne rozmowy. Posługuję się rozbudowanymi sygnałami dwuklasowymi, chociaż układ zasad budowania zdań nie jest jeszcze w pełni utrwalony.

Twój niepokój powinno budzić:

• dziecko w wieku 6-7 m-cy nie gaworzy, nie odwraca się w kierunku głosu, dźwięków;
• dziecko w wieku 12 m-cy nie kojarzy pierwszych słów z osobą lub rzeczą, nie wykonuje prostych poleceń (zrób pa, pa), nie mówi pierwszych słów ze zrozumieniem (mama, tata);
• dziecko po ukończeniu 2 r.ż. nie mówi, porozumiewa się za pomocą gestów i krzyków;
• dziecko w wieku 3 lat i starsze mówi dużo, ale jego wypowiedzi są niezrozumiałe dla otoczenia.

Jeśli zauważyłaś jakąś nieprawidłowość w rozwoju mowy swojego dziecka to zapraszamy na  konsultacje logopedyczne.

Zadzwoń – tel; 883 608 708